Szanowna Pani Prezydent,
W imieniu Pana Premiera serdecznie dziękuję Pani za list. Bardzo
cieszy nas zainteresowanie delegatów na V Zjazd Europejskiej
Unii Wspólnot Polonijnych realizacją Rządowego Programu
Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą.
Jak Pani zapewne wiadomo ubiegły rok był pierwszym etapem
realizacji przyjętego w dniu 10 grudnia 2002 r. Programu.
Wypełnienie większości zapisów Programu wymagać będzie dłuższego
niż rok czasu. Z przyjemnością informuję jednak, że powołany
przez Pana Premiera Zespół ds. Polonii i Polaków za Granicą,
którego jestem Wiceprzewodniczącym, dokonał już wstępnej oceny
wykonania Programu w 2003 r. Ocena ta wypadła pozytywnie, a
wynikającym z niej wnioskiem jest potrzeba wzmożenia wysiłków na
rzecz dalszej, sprawniejszej realizacji Programu.
Przechodząc do kwestii, którymi jesteście Państwo szczególnie
zainteresowani uprzejmie informują, że należą one do priorytetów
działań władz polskich. Sytuacja w poszczególnych sprawach
przedstawia się następująco:
Uznanie Polaków za mniejszość narodową w Niemczech:
Rząd polski obserwuje z wielką uwagą stan realizacji postanowień
traktatowych odnoszących się do grupy polskiej w RFN. Zgłaszane
przez Polonię niemiecką problemy są podnoszone praktycznie przy
każdej okazji polsko-niemieckich spotkań dwustronnych na
wszystkich, w tym najwyższych szczeblach. Ponadto w sytuacjach
wymagających interwencji, są one podejmowane na bieżąco zarówno
przez Ambasadę RP, jak i właściwe urzędy konsularne RP w
Niemczech.
W oparciu o niemieckie ustawodawstwo wewnętrzne, pozostające w
zgodzie ze standardami międzynarodowymi dot. ochrony praw
mniejszości narodowych, status członków mniejszości narodowej
przysługuje tylko obywatelom niemieckim pochodzenia duńskiego i
serbołużyckiego, gdyż zamieszkują oni tradycyjnie i od wieków na
tym samym rdzennym obszarze, będącym częścią Republiki
Federalnej Niemiec. Natomiast ludność pochodząca z innych
krajów, takich jak m.in. Włochy, Grecja, b. Jugosławia i Polska,
ma w Republice Federalnej Niemiec status ludności napływowej,
która nie wywodzi się rdzennie z terenów tego państwa.
Na mocy Traktatu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką
Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z
17 czerwca 1991 r. (artykuły 20-22) „osoby w Republice
Federalnej Niemiec, posiadające niemieckie obywatelstwo, które
są polskiego pochodzenia, albo przyznają się do języka, kultury
lub tradycji polskiej" - mają takie same prawa i obowiązki jak
„członkowie mniejszości niemieckiej w Rzeczypospolitej Polskiej,
to znaczy osoby posiadające polskie obywatelstwo, które są
niemieckiego pochodzenia albo przyznają się do języka, kultury
lub tradycji niemieckiej". Co więcej, w listach towarzyszących
podpisaniu ww. Traktatu strona niemiecka oświadczyła, że
„podejmie starania celem stworzenia możliwości, aby także żyjące
w Republice Federalnej Niemiec osoby polskiego pochodzenia lub
przyznające się do języka, kultury lub tradycji polskiej nie
objęte postanowieniami artykułu 20 ustęp 1, mogły korzystać w
daleko idącym zakresie z praw wymienionych w artykule 20 i z
możliwości wymienionych w artykule 21”.
W postanowieniach ww. Traktatu po raz pierwszy w sposób wiążący
w świetle prawa międzynarodowego znalazły odzwierciedlenie
zapisy deklaracji o charakterze politycznym z Dokumentu
Kopenhaskiego spotkania w sprawie ludzkiego wymiaru KBWE z 29
czerwca 1990 r., formułującego standardy stosowane wobec
członków mniejszości narodowych.
W świetle powyższego Rząd RP uważa, że na mocy
polsko-niemieckiego Traktatu z 17 czerwca 1991 r. zagwarantowano
pełnię praw osobom pochodzenia polskiego w Republice Federalnej
Niemiec. Przedmiotem stałej troski Rządu RP pozostaje realizacja
ww. zobowiązań przez Rząd Republiki Federalnej Niemiec. W
kontaktach ze stroną niemiecką - zarówno na szczeblu federalnym
jak i krajów związkowych - Rząd RP wskazuje na potrzebę
upowszechniania znajomości zobowiązań przyjętych przez Republikę
Federalną Niemiec w Traktacie z 17 czerwca 1991 r., tak aby
ułatwić osobom polskiego pochodzenia korzystanie ze środków federacji
oraz poszczególnych krajów związkowych w celu podtrzymywania
znajomości języka, kultury i tradycji polskiej.
Rząd RP z zadowoleniem odnotował w tym kontekście gotowość
strony niemieckiej do odbycia spotkania grupy ekspertów z Polski
i Niemiec w celu omówienia sytuacji obywateli niemieckich
będących polskiego pochodzenia m.in. w związku z sygnałami z
tego środowiska o trudnościach występujących w trakcie
realizacji przez stronę niemiecką artykułów 20-22 Traktatu z 17
czerwca 1991 r.
Delegacja niemiecka przyjęła ten postulat, a jej przewodniczący
wyraził pogląd, że wyniki pracy wspomnianego gremium ekspertów
mogłyby być przedłożone premierom i ministrom spraw
zagranicznych przed kolejnym szczytem rządowym.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych przygotowuje posiedzenie grupy
ekspertów.
Uznanie Polaków za mniejszość narodową w Austrii
Na początku 1996 r. Związek Polaków w Austrii „Strzecha",
działając w porozumieniu z zarządem Forum Polonii - wystąpił z
wnioskiem o przyznanie Polakom, zamieszkałym od kilku pokoleń w
Wiedniu, statusu „grupy narodowościowej", zgodnie z obowiązującą
Ustawą o ochronie mniejszości narodowych.
Równocześnie Forum Polonii złożyło odrębny wniosek o uznanie
Polaków w całej Austrii za mniejszość narodową.
Oba wnioski spotkały się z odmową uzasadnioną przez władze
austriackie brakiem spełnienia przez Polonię wymogu ustawowego
tzw. ciągłości istnienia. Austriacki Urząd Kanclerski, powołując
na sporządzone na jego zlecenie przez grupę naukowców obszerne
studium socjologiczne na temat grupy polskiej w Austrii w
przekroju historycznym, poinformował, że wyniki badań nie
potwierdziły spełnienia przez Polonię kryterium „osiadłości oraz
trwałości istnienia".
Jasno wynika z tego, że zabiegi środowiska polskiego, muszą
zostać lepiej uargumentowane i zyskać lepsze i szersze wsparcie
faktograficzne. MSZ zwróciło się do Senatu RP z prośbą o
poparcie wykonania przez polskich naukowców badań
socjologicznych w Austrii. Pozwoliłyby one na pełniejsze
ukazanie wszelkich uwarunkowań historycznych i społecznych,
wpływających na los Polaków w Austrii oraz na wynikające stąd,
formalne uregulowania, określające ich status w kraju
osiedlenia.
Niezależnie od wspierania działań samej Polonii, kwestia uznania
Polonii w Austrii za mniejszość narodową w rozumieniu prawa
austriackiego podejmowana była w roku ubiegłym w rozmowach z
przedstawicielami władz austriackich na wszystkich szczeblach.
Przyznanie Polakom w Rosji statusu narodu represjonowanego
Rząd RP w pełni rozumie i popiera postulat Polaków w Rosji w
sprawie uznania ich za naród represjonowany. Mamy świadomość, że
kwestia ta jest problemem trudnym dla strony rosyjskiej, przede
wszystkim w wymiarze finansowym, gdyż spełnienie zasadnego
żądania rosyjskich Polaków wymagałoby materialnego
zadośćuczynienia.
Władze RP podnoszą tę kwestię w rozmowach ze stroną
rosyjską na wszystkich szczeblach. Uzyskanie pozytywnej decyzji
władz rosyjskich stałoby się zapewne łatwiejsze przy bardziej
zdecydowanym zaangażowaniu ze strony Kongresu Polaków w Rosji.
Według przepisów prawa rosyjskiego jedynie podmiot działający na
terenie Rosji może bowiem oficjalnie wystąpić o uznanie za naród
represjonowany.
Jesteśmy przekonani, że Kongres może liczyć w tym
względzie również na wsparcie Europejskiej Unii Wspólnot
Polonijnych, której jest członkiem.
Bieżący rok będzie kolejnym, w którym realizowany będzie
Program. Pragnę Panią zapewnić, że wszystkie powyższe
kwestie znajdować się będą w dalszym ciągu w centrum naszego
zainteresowania.
Z
wyrazami szacunku
Tadeusz Iwiński
